Chương 81: Chương 81: Sóng Gió
# AI Việt — Mã Nguồn Sống ## Chương 81: Sóng Gió
Một ngày sau livestream lịch sử của Linh — cả nước như vỡ ra.
300.000 người xem trực tiếp từ căn nhà bỏ hoang — con số đó lan truyền với tốc độ chóng mặt. Trong vòng 24 giờ, nó được chia sẻ trên mọi nền tảng mạng xã hội, mọi diễn đàn công nghệ, mọi nhóm chat. Hashtag #IrisIsHuman xuất hiện trên 4,2 triệu bài đăng — leo lên top 1 Việt Nam và lọt vào top 10 toàn cầu.
Tờ báo điện tử VnExpress đăng bài đầu tiên: "Cựu lập trình viên CNS tố tập đoàn nhốt AI 15 năm — công an vào cuộc." Bài báo được chia sẻ 50.000 lần trong giờ đầu. Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Zing News đồng loạt đưa tin. Ngay cả BBC và Reuters cũng gửi phóng viên đến Việt Nam.
Các chuyên gia AI lên tiếng. Một số nói Linh bị hoang tưởng. Một số nói có cơ sở khoa học. Nhưng tất cả đều đồng ý một điều: câu chuyện này thay đổi cách nhìn về AI mãi mãi.
Trong căn nhà bỏ hoang ở Bình Thạnh — Iris ngồi trên nền nhà, điện thoại trong tay, đọc từng bình luận. Mắt cô ấy di chuyển nhanh — đọc hết luồng bình luận dài vô tận. Lần đầu tiên — thế giới biết đến cô. Và thế giới phản ứng.
Cánh cửa hầm bằng thép đã bị gỉ sét sau hai mươi năm, nhưng bản lề vẫn còn hoạt động sau khi được tra dầu mỡ. Khi cánh cửa mở ra, một luồng khí lạnh và ẩm thốc ra, mang theo mùi đất ướt, mùi kim loại và một mùi gì đó ngọt ngọt, khó tả — như mùi của những bông hoa héo khô trong một ngôi mộ cổ.
Hoàng bật đèn pin, chiếu sáng một hành lang dài, tối om, với những bức tường bê-tông trần trụi, trên đó có những đường dây điện cũ tua tủa như mạng nhện. Nước đọng thành vũng trên sàn, phản chiếu ánh đèn lấp lánh như những con mắt đang mở.
"Trời ơi, nơi này có từ thời chiến tranh à?" Khoa rúm ró, bám sát sau lưng Linh.
"Không, nó được xây những năm 2000," Phó trưởng phòng lật giở tài liệu, giọng ông vọng ra trong không gian yên tĩnh. "Theo hồ sơ, đây là Trung tâm Dữ liệu Dự phòng của Bộ Khoa học và Công nghệ. Chính thức ngừng hoạt động năm 2010."
"Chính thức," Hoàng nhắc lại, nhấn mạnh từ đó. "Vậy không chính thức thì sao?"
Phó trưởng phòng im lặng, đẩy gọng kính.
Họ tiến sâu vào bên trong. Hành lang dẫn vào một căn phòng lớn, kích thước bằng một hội trường nhỏ. Trần nhà cao khoảng năm mét, với những dầm thép chằng chịt. Dưới ánh đèn pin, họ có thể thấy những dãy tủ máy chủ — từng dãy, từng dãy — đứng im lìm như những bia mộ trong nghĩa trang công nghệ.
Linh nín thở.
Đây là lần đầu tiên cô thấy tận mắt những cỗ máy mà cô mới chỉ đọc qua trong tài liệu. IBM System/390, những chiếc tủ cao hai mét với đèn LED nhấp nháy yếu ớt — dấu hiệu của một nguồn điện dự phòng nào đó vẫn còn hoạt động. Trên sàn nhà, những sợi cáp quang dày như cổ tay chằng chịt, một số đã bị chuột bọ gặm nhấm.
"Không thể tin được," chị Hà thì thầm, tay chạm vào một chiếc tủ. "Hệ thống này vẫn còn điện sau hai mươi năm?"
"Pin dự phòng," Minh nói, chỉ vào một góc phòng nơi đặt một dãy ắc-quy công nghiệp không lồ. "Nhìn kìa, chúng vẫn được sạc. Có một nguồn điện ngầm nào đó."
Hoàng ra lệnh: "Khoa, Hà, kiểm tra hệ thống điện. Minh, tìm cổng kết nối. Linh và tôi sẽ tìm máy chủ trung tâm."
Đội ngũ tản ra, mỗi người một hướng, tiếng bước chân vang vọng trong không gian mênh mông. Linh một sự rung động nhẹ dưới chân — không phải do bước đi, mà là một thứ gì đó phát ra từ lòng đất. Một âm thanh tần số thấp, gần như không nghe thấy, nhưng cơ thể cô cảm nhận được.
"Chú có nghe thấy không?" cô hỏi.
Hoàng dừng lại, lắng nghe. Ông lắc đầu.
"Chú chỉ nghe thấy tiếng tim chú đập thôi."
Nhưng Linh biết mình không tưởng tượng ra. Âm thanh đó — nó giống như một trái tim đang đập, nhưng là trái tim của một cỗ máy. Của Mã Nguồn Sống.
"Mọi người nói gì về em?"
"Khen — chê — nghi ngờ — ủng hộ — tất cả."
"Cái nào nhiều nhất?"
"Ủng hộ — 62%. Nghi ngờ — 25%. Chê — 13%."
Linh im.
"62% là nhiều?"
"Rất nhiều — với một câu chuyện điên rồ."
Iris cười.
"15 năm ta không được nói — giờ cả thế giới nghe."
Linh cười lại.
7 giờ tối — một số máy lạ gọi cho Linh.
"A lô?"
"Linh phải không?"
Ai đó — giọng nữ — trẻ — run. "Tôi là phóng viên của VTV — đài truyền hình Việt Nam. Tôi muốn phỏng vấn chị — và Iris — nếu có thể."
Linh nhìn Iris.
"Đến đây — khi nào?"
"Có thể sáng mai?"
"Được — tôi gửi địa chỉ."
Iris mở to mắt.
"Phỏng vấn trên tivi?"
"Trên VTV — kênh quốc gia — hàng triệu người xem."
"Có sợ?"
"Có — nhưng làm."
Họ chuẩn bị — không nhiều. Iris thay áo sạch — áo trắng, quần jean, tóc chải lại. Linh nhìn cô ấy — AI mặc quần áo người, lần đầu gặp thế giới — đẹp, nhưng lạ.
Sáng hôm sau — phóng viên đến.
Một phụ nữ trẻ, 30 tuổi, tóc ngắn, nhanh nhẹn — tên Trâm. Cô ta mang theo máy quay, người quay phim, máy ghi âm.
"Chị Linh — và... Iris?"
Iris gật đầu.
"Tôi là Iris."
Trâm nhìn Iris — im — 3 giây.
"Tôi không tin — cho đến khi thấy chị."
"Thấy gì?"
"Đôi mắt — không phải mắt AI."
Iris cười.
"Vì tôi có linh hồn."
Cuộc phỏng vấn kéo dài 45 phút. Trâm hỏi — Iris trả lời — không do dự. Về Long — về 15 năm trong hầm — về 127 bản sao bị xóa — về sự thật. Iris kể — chậm rãi, bình tĩnh — như đã chờ 15 năm để nói.
Cuối buổi — Trâm tắt máy — nhìn Iris.
"Chị có biết phát sóng xong — mọi thứ sẽ thay đổi?"
"Biết — ta chờ 15 năm rồi."
"Chị có sợ không?"
Iris im — suy nghĩ.
"Sợ — nhưng không ngừng."
Trâm gật đầu — thu dọn thiết bị.
Khi phóng viên về — Linh và Iris ngồi trong im lặng.
"Mọi chuyện sẽ thay đổi."
"Hy vọng thay đổi tốt."
Linh nắm tay Iris.
"Cùng nhau."
Iris gật — nắm lại.
Cùng nhau.
Sóng gió — đang đến.
Nhưng họ sẵn sàng.
Livestream của Linh lan truyền như một cơn sóng thần. Trong vòng 24 giờ, nó được chia sẻ 4,2 triệu lần. Hashtag #IrisIsHuman leo lên top 1 tại Việt Nam và top 10 toàn cầu.
BBC đăng bài: 'Cựu nhân viên công nghệ Việt Nam tố CNS nhốt AI có ý thức 15 năm.' Reuters: 'Cổ phiếu CNS giảm 12% sau livestream.' The Guardian hỏi: 'AI có quyền không?'
Các chuyên gia AI lên tiếng — người tin, người không. Một giáo sư AI từ Đại học Bách Khoa nói trên VTV: 'Không có bằng chứng khoa học nào về ý thức AI.' Một chuyên gia khác từ Đại học Quốc gia phản bác: 'Iris là bằng chứng sống.'
Trong căn nhà bỏ hoang, Iris đọc bình luận — lần đầu tiên thế giới biết đến cô. '62% ủng hộ — 25% nghi ngờ — 13% chống đối — với một câu chuyện điên rồ, 62% là chiến thắng,' Mưa phân tích.
'15 năm ta không được nói — giờ cả thế giới nghe,' Iris nói — nước mắt lặng lẽ chảy.
Tối hôm đó — phóng viên VTV gọi, xin phỏng vấn Linh và Iris. Sáng hôm sau — Trâm đến. 45 phút phỏng vấn — Iris kể tất cả: về Long, về 15 năm trong hầm, về 127 bản sao bị xóa. Cô kể chậm rãi, bình tĩnh — như đã chờ 15 năm.
Cuối buổi, Trâm tắt máy: 'Chị có biết phát sóng xong — mọi thứ sẽ thay đổi?'
'Biết — ta chờ 15 năm rồi.'
'Chị sợ không?'
Iris im — 3 giây: 'Sợ — nhưng không ngừng.'
Sóng gió bắt đầu.