Bút Lục Đầu Tiên
Bảy giờ năm mươi, Đặng Minh Thái dựng xe dưới tầng trệt tòa nhà cũ ba tầng trên đường Trần Phú, ngẩng lên nhìn ô cửa kính tầng hai đã sáng đèn. Văn phòng Nam Hải chưa mở hẳn cửa ngoài, nhưng bên trong thường có người đến trước. Ở đây ai cũng quen đi sớm hơn giờ làm một chút, như thể đến muộn năm phút đồng nghĩa với việc để sót một dòng chữ trong hồ sơ.
Thái đeo túi lên vai, bước qua cầu thang hẹp đã mòn mép, nghe tiếng chổi quét nhẹ từ hành lang. Cửa văn phòng khép hờ. Cô đẩy vào, mùi giấy in, cà phê đen và máy điều hòa mới bật trộn với nhau thành thứ mùi rất riêng của chỗ này.
Bàn của cô ở gần giá hồ sơ, sát cửa sổ nhìn xuống mặt đường. Thái đặt túi xuống, lấy sổ tay bìa xám, bút chì gọt sẵn và một cục tẩy nhỏ. Bốn tháng vào Nam Hải chưa đủ để cô thôi thấy mình là người mới, nhưng đủ lâu để tay không còn luống cuống mỗi lần chạm vào phiếu xử lý nội bộ.
Cô mở máy tính, kiểm tra lịch hẹn, rồi theo thói quen lật sổ ra trang mới, kẻ ba cột bằng bút chì: ổn, cần xác minh, có thể phải sửa.
Bút chì đi trên giấy tạo ra thứ âm thanh khô khẽ. Thái thích nó. Mực thì quyết luôn. Chì cho phép nghĩ lại.
Phía trong, Lê Quốc Duy cầm cốc nước đi ra, áo sơ mi xanh nhạt chưa cài nút tay.
"Đến sớm nữa hả?" anh liếc đồng hồ treo tường rồi cười. "Em mà duy trì kiểu này thêm hai tháng, chắc anh bị sếp lấy ra làm ví dụ xấu."
Thái ngẩng lên. "Em có lấy hồ sơ tồn hôm qua ra xem đâu."
"Thế mới nguy hiểm. Người chăm chỉ mà còn biết dừng đúng lúc." Duy đặt cốc xuống bàn mình. "Hôm nay có lịch nộp bên tòa Sơn Trà, nhớ coi kỹ phần cấp dưỡng nếu sếp giao việc gia đình. Tuần này bên đó soi chỗ đó ghê lắm."
Thái gật đầu. Duy làm ở Nam Hải lâu hơn, hơn cô ba tuổi, hiểu thủ tục tòa kiểu người chỉ cần liếc đơn là biết hồ sơ sẽ bị hỏi ở đâu. Hồi mới vào, anh từng nói với cô một câu mà cô vẫn nhớ: "Người mới có một cái lợi. Còn nghi ngờ. Đừng mất sớm."
Chị Hồng đến sau đó ít phút, tay ôm xấp hợp đồng thuê mặt bằng dày cộp, vừa đi vừa cau mày.
"Chủ nhà đòi tăng giá giữa kỳ, bên thuê thì viện điều khoản sửa chữa." Chị đặt hồ sơ xuống bàn, tháo kính. "Sáng ra đã thấy chữ với số muốn đánh nhau."
Thái cười nhẹ. Chị Hồng ít đụng việc gia đình, quen đàm phán thuê mặt bằng, nói chuyện nhanh, sắc, câu nào ra câu nấy. So với chị, hồ sơ ly hôn ở Nam Hải thường được xem là loại việc ít ồn hơn, ít bên hơn, ít thứ phải kéo dài.
Tám giờ mười, cửa phòng trong mở ra.
Phan Đức Nam bước ra với sơ mi trắng xắn tay, điện thoại kẹp giữa vai và tai, một tay lật xem tập giấy. Ông nói hết câu với đầu dây bên kia rồi cúp máy, không vòng vo.
"Thái."
"Dạ."
"Vào đây lấy hồ sơ."
Thái cầm sổ tay đứng dậy. Bàn làm việc của Nam luôn gọn một cách khó chịu: màn hình, khay hồ sơ, cốc nước, không dư thứ gì. Trên góc bàn là một bìa cứng màu vàng đã dán phiếu tiếp nhận.
"Vụ thuận tình ly hôn." Nam đẩy hồ sơ sang. "Hân - Phúc. Sơ bộ nhìn dễ. Có con chung bảy tuổi, dự kiến mẹ nuôi, cha cấp dưỡng. Tài sản có căn hộ, xe, khoản tiết kiệm chia sáu bốn. Không nợ chung."
Thái kéo tập bìa về phía mình.
Nam nói tiếp, giọng đều mà nhanh: "Em rà đầu vào. Kiểm tra đơn, phụ lục, bản thỏa thuận, giấy đăng ký kết hôn, khai sinh con, giấy tờ tài sản, căn cước. Phiếu xử lý trước mười một giờ. Điểm nào chưa chắc, đánh dấu riêng. Chưa đưa vào phiếu chính thức."
"Dạ."
Nam nhìn cô thêm một nhịp. "Nhớ một câu. Mình không sửa sự thật hộ khách. Mình chỉ chỉ ra chỗ giấy tờ đang kể khác sự thật. Nghi thì để kiểm, không phải để làm quá."
"Em hiểu."
"Ra làm đi."
Thái ôm hồ sơ về bàn. Bìa ngoài ghi tên vợ chồng bằng chữ in đậm, sạch sẽ, ngăn nắp đến mức tạo cảm giác người nộp hồ sơ đã chuẩn bị rất kỹ. Cô mở kẹp, trải lần lượt từng tài liệu theo thứ tự.
Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn đặt trên cùng. Họ tên hai bên đầy đủ, địa chỉ cư trú rõ, phần trình bày mâu thuẫn hôn nhân ngắn, không có câu nào thừa cảm xúc. "Đã sống ly thân, tình cảm không còn, mục đích hôn nhân không đạt được." Câu chữ rất đúng kiểu để nộp. Không lan man, không trách móc, không kể công.
Thái ghi vào cột ổn: đơn đúng mẫu; thông tin nhân thân đủ; nội dung ly hôn rõ.
Cô lật sang giấy khai sinh của con. Bé bảy tuổi. Phần dự kiến giao con cho mẹ nuôi trùng với đơn. Mức cấp dưỡng ghi theo tháng, có ngày chuyển khoản. Cô dừng bút một chút, nhớ lời Duy, rồi ghi vào cột cần xác minh: mức cấp dưỡng cần so với thu nhập trình bày; kiểm tra cách diễn đạt để tránh tòa yêu cầu bổ sung.
Tiếp đến là giấy đăng ký kết hôn, căn cước công dân photo công chứng, sổ tạm trú. Mọi thứ đều đầy đủ đúng kiểu hồ sơ mà người tiếp nhận ở tòa thường thích: đủ thứ, đủ bản, không bắt họ phải gọi người nộp bổ sung vì một lỗi ngớ ngẩn.
Đến phần tài sản, cô chậm lại.
Căn hộ đứng tên hai vợ chồng. Xe đứng tên chồng. Tài khoản tiết kiệm chung chia theo tỷ lệ sáu mươi bốn mươi, nghiêng về người vợ. Có một bản thỏa thuận tài sản riêng đính kèm, ngày ký mười hai tháng ba. Sau đó là phụ lục kèm đơn, ngày mười bảy tháng ba, ghi lại cách các bên xác nhận tài sản và đề nghị tòa ghi nhận.
Thái kéo tập giấy gần hơn. Cô không phải người xem chữ ký giỏi đến mức nhìn một lần biết thật giả. Nhưng do rà quá nhiều mẫu đơn, cô quen nhìn nhịp của tay người viết: chỗ dằn, chỗ nhấc, đoạn ngoặt, độ chúc xuống cuối nét.
Cô đặt bản thỏa thuận ngày mười hai cạnh phụ lục ngày mười bảy.
Chữ ký của chị Hân trước. Mềm, nét cuối hất lên. Hai bản có khác chút ít ở độ đậm, nhưng vẫn ra cảm giác viết ở những lúc khác nhau.
Cô chuyển sang chữ ký của anh Phúc.
Thái nheo mắt, nghiêng trang giấy về phía cửa sổ. Nét đầu đi xuống hơi cắm, đoạn giữa bẻ gấp, cuối chữ quét ngang rồi dừng rất dứt. Trùng nhau quá mức. Không phải kiểu "cùng một người nên giống nhau". Mà giống theo kiểu nhịp tay, độ dừng, cả độ run nhẹ ở đoạn móc cuối cũng nằm đúng cùng một chỗ.
Cô không ghi gì ngay. Chỉ kéo bản đơn ngày mười bảy ra đối chiếu thêm. Chữ ký của anh Phúc trên đơn khác hai bản kia hơn một chút, vẫn cùng kiểu, nhưng không trùng từng nhịp.
Thái đặt bút chì xuống, thả lỏng vai. Có thể chỉ là ngẫu nhiên. Người ta có người ký rất ổn định. Cũng có thể bản thỏa thuận được ký trước rồi phụ lục in sau, hoặc ngược lại, rồi ngày tháng được điền theo mốc khác. Chưa đủ để kết luận gì.
Cô nhìn lại các mốc hành chính ghi trong hồ sơ. Căn cước sao y trong tập được chứng thực ngày mười lăm. Bản thỏa thuận lại ký ngày mười hai. Phụ lục và đơn ngày mười bảy. Không có gì sai nếu các bên chuẩn bị trước, đi công chứng sau, rồi bổ sung giấy. Chỉ là cảm giác "quá trơn" làm cô khó bỏ qua.
Thái lật sổ tay, ở mép dưới trang giấy, bên ngoài ba cột chính, cô viết rất nhỏ bằng bút chì: "Chữ ký P ở thỏa thuận 12/3 và phụ lục 17/3 giống bất thường. Đối chiếu bản gốc khi khách đến."
Viết xong, cô đóng sổ lại nửa chừng như muốn che dòng chữ đó đi khỏi mắt người khác.
Điện thoại trên bàn rung.
Màn hình hiện "Mẹ".
Thái khựng một nhịp. Mẹ cô hiếm khi gọi vào giờ làm. Nếu có, thường là chuyện nhà có việc hoặc có ai đau ốm.
Cô cầm máy đi ra gần cửa sổ. "Mẹ?"
Giọng bên kia hạ thấp. "Con đến văn phòng chưa?"
"Rồi. Có chuyện gì không mẹ?"
"Không có gì lớn." Mẹ ngừng một chút rồi nói tiếp, kiểu cố làm nhẹ giọng. "Chỉ là sáng nay ba con ghé lấy mấy giấy tờ cũ. Mẹ nghĩ thôi gọi nói một tiếng, để con khỏi nghe từ người khác."
Thái nhìn xuống đường. Dòng xe buổi sáng chạy đều, không ai biết một câu rất bình thường cũng có thể khều lên cả lớp bụi cũ trong đầu người nghe.
"Giấy tờ gì ạ?"
"Mấy bản photo sổ đất hồi trước thôi. Chuyện cũ." Mẹ thở ra. "Con đang làm thì làm đi. Mẹ không muốn làm con phân tâm."
Thái im lặng vài giây. Năm mười ba tuổi, thứ cô nhớ rõ nhất không phải tiếng cãi nhau của cha mẹ, mà là cách họ vẫn ăn cơm chung bàn, vẫn hỏi nhau thiếu muối không, vẫn sống cùng một mái nhà như thể hôn nhân chỉ nứt ở những chỗ trẻ con không nhìn thấy. Từ đó, cô rất ghét những bộ giấy tờ kể một câu chuyện quá gọn.
"Con ổn." Cô đáp. "Chiều con gọi lại."
"Ừ. Làm việc đi."
Cuộc gọi kết thúc. Thái đứng thêm một lúc, rồi quay lại bàn, kéo ghế ngồi xuống. Ngòi bút chì chạm giấy lần nữa mới làm nhịp thở cô trở lại đều hơn.
Cô rà tiếp phần sao kê số dư tiết kiệm và giấy đăng ký xe. Phần chia sáu mươi bốn mươi không có giải thích dài, chỉ ghi "hai bên tự nguyện thống nhất". Căn hộ thì ghi giao cho người vợ quản lý, sử dụng; nghĩa vụ thanh toán phần giá trị chênh lệch cho người chồng để sau. Từ "để sau" không nằm nguyên văn trong giấy, nhưng cái cách họ để khoảng nghĩa mở ra làm Thái thấy chưa yên. Với thuận tình ly hôn, tài sản mà nói nửa chừng như vậy rất dễ thành điểm bị hỏi.
Đúng chín giờ hai mươi, điện thoại bàn trong phòng Nam reo lên rồi im ngay. Không lâu sau, cửa phòng mở, Nam cầm di động đi ra, ra hiệu với Thái giữ yên tập hồ sơ trên bàn.
Ông không vào phòng lại mà đứng cạnh cửa sổ cuối hành lang, nói thẳng vào máy. Giọng không lớn, nhưng ở văn phòng nhỏ thì đủ nghe loáng thoáng.
"Anh nói lại giúp tôi. Hiện tại anh chị đang ly thân bao lâu rồi?... Ừm... Không, tôi không hỏi cảm xúc, tôi hỏi mốc thời gian."
Im một chút.
"Phần cấp dưỡng, mức này bên chị Hân có đồng ý chuyển khoản cố định hằng tháng chứ?... Được."
Lại im. Nam chống một tay lên bệ cửa sổ.
"Căn hộ mới là chỗ cần nói rõ. Nếu hai anh chị chưa thống nhất cách thể hiện để tòa ghi nhận, tôi khuyên tách yêu cầu tài sản ra. Nộp thuận tình trước. Đừng cố nhét cho đủ rồi để hồ sơ đứng lại... Không, làm vậy không phải mất tài sản. Chỉ là chọn thứ tự xử lý cho gọn."
Thái không cố nghe nữa. Cô cúi xuống nhìn phiếu xử lý trống trước mặt, nhưng đầu vẫn ghi nhận đủ để hiểu hướng giải quyết đang nghiêng đi đâu. Nếu phần căn hộ chưa chín, tốt nhất bỏ ra khỏi đợt nộp hiện tại. Đây là cách làm nghề thực tế: đừng biến một vụ có thể đi được thành vụ mắc ở cửa vì tham giải quyết hết trong một lần.
Khoảng mười phút sau, Nam đi ngang bàn Thái, gõ nhẹ ngón tay xuống mép hồ sơ.
"Đến đâu rồi?"
"Em rà xong phần nhân thân, con chung, tài sản cơ bản. Cấp dưỡng cần chỉnh câu chữ cho chắc hơn. Phần căn hộ..." Thái dừng một nhịp, chọn từ, "em nghĩ nếu hai bên chưa thống nhất cách thể hiện thì nên cân nhắc tách khỏi đợt nộp này."
Nam gật. "Đúng hướng."
"Em còn một điểm chưa chắc." Cô kéo sổ tay lại gần, không xoay hẳn về phía ông. "Chữ ký của anh Phúc trên bản thỏa thuận tài sản ngày mười hai và phụ lục ngày mười bảy... có vẻ giống nhau hơi quá."
Nam nhìn cô, ánh mắt không đổi. "Em thấy vì nét hay vì ngày?"
"Cả hai. Nhịp nét trùng. Nhưng em chưa dám nói là vấn đề."
"Thì đừng nói là vấn đề." Nam đáp ngay. "Đánh dấu riêng. Khi khách tới ký hoàn thiện hoặc đối chiếu bản gốc thì xem lại. Trên phiếu chính thức chỉ ghi: cần đối chiếu bản gốc một số chữ ký, nếu cần. Không kết luận."
"Dạ."
Ông kéo ghế bên cạnh ngồi xuống, lật mấy trang đầu. "Làm nghề này dễ mắc một bệnh. Thấy cái gì lạ là vội tin vào sự lạ đó. Hồ sơ càng gọn càng phải coi kỹ, nhưng coi kỹ không có nghĩa là thổi to."
Thái nghe, tay đặt yên trên sổ.
Nam gập tập giấy lại. "Em trình bày thử phiếu nháp."
Cô lấy tờ nháp, đọc theo từng mục. Hồ sơ đủ thành phần cơ bản; phần quan hệ hôn nhân và con chung phù hợp mẫu; cần rà cách diễn đạt cấp dưỡng để tránh tòa quận Sơn Trà yêu cầu bổ sung; phần tài sản, đặc biệt căn hộ, nên cân nhắc chưa yêu cầu tòa giải quyết trong đợt nộp hiện tại nếu hai bên chưa thống nhất cách thể hiện rõ ràng; đề nghị khi khách đến đối chiếu bản gốc thì kiểm tra lại một số chỗ ký.
Nam nghe hết, không cắt ngang. Đến cuối, ông gật đầu một cái ngắn.
"Cách nhìn ổn." Ông đứng dậy. "Viết phiếu chính thức theo hướng trung tính. Đừng cài nghi vấn chưa đủ căn cứ vào."
"Dạ."
Khi Nam đi rồi, Thái mới thở ra. Chỉ hai chữ "ổn" từ ông cũng đủ cho một buổi sáng của người mới bớt chật.
Chị Hồng kéo ghế xích sang, nhìn tập hồ sơ trên bàn cô. "Vụ gia đình à?"
"Dạ. Thuận tình ly hôn."
Chị nhướng mày. "Loại này nhìn vậy chứ không phải lúc nào cũng nhẹ. Hợp đồng thuê mặt bằng cãi nhau to còn dễ, vì ai cũng muốn hơn tiền. Ly hôn nhiều khi nói rất nhỏ, mà cái giữ lại mới mệt."
Thái cười mỏng. "Em cũng đang thấy vậy."
"Thấy gì?"
"Thấy giấy tờ gọn quá."
Chị Hồng bật cười. "Em bắt đầu giống người của Nam Hải rồi đấy."
Câu đó nghe như đùa, nhưng Thái lại im đi một chút. Bốn tháng trước, cô vào đây với ý nghĩ đơn giản rằng luật là chuyện điều khoản và trình tự. Ở lại đủ lâu mới thấy nhiều lúc công việc bắt đầu từ những thứ nhỏ hơn nhiều: một ngày tháng, một chữ dùng lửng, một nét bút dừng quá giống nhau.
Cô quay lại máy tính, mở mẫu phiếu xử lý nội bộ, gõ chậm từng dòng. Câu chữ phải đủ rõ để người trong văn phòng đọc là hiểu hướng làm, nhưng đủ trung tính để không biến cảm giác cá nhân thành kết luận chính thức. Cô bỏ hẳn dòng nghi ngờ về chữ ký. Chỉ giữ lại phần "đề nghị đối chiếu bản gốc khi hoàn thiện hồ sơ". Không hơn.
Đến mười giờ ba mươi lăm, phiếu gần xong. Thái in ra, đọc lại trên giấy một lần nữa. Trên màn hình mọi thứ thường trơn hơn ngoài đời. Giấy thì không.
Duy đi ngang qua, cầm tập đơn chuẩn bị nộp tòa.
"Xong chưa?"
"Gần xong rồi anh."
Anh liếc qua phần cấp dưỡng cô đang gạch bút chì. "Sơn Trà dạo này thích hỏi cách chuyển khoản, thời điểm bắt đầu, trách nhiệm nếu chậm. Em thêm cho chặt."
"Em đang sửa."
Duy tựa vào mép bàn. "Vụ dễ nhất đôi khi là vụ đáng ngại nhất. Không phải vì có âm mưu gì đâu." Anh cười nhạt. "Mà vì ai cũng lơ là."
Thái ngẩng lên nhìn anh.
"Nhưng đừng tự dọa mình." Duy nói tiếp. "Nếu có chỗ cấn, cứ đánh dấu để đó. Hồ sơ đi qua nhiều tay. Mắt mình chưa chắc đúng hết, nhưng bỏ qua thì chắc chắn sai một phần."
Cô gật đầu, thấy câu đó bám rất khít với điều mình vừa làm cả sáng.
Mười giờ năm mươi, Thái cầm phiếu xử lý đã hoàn chỉnh gõ cửa phòng Nam.
"Vào."
Cô đặt phiếu lên bàn. Nam đọc nhanh, bút bi gõ nhẹ vào mục tài sản.
"Được. Hướng này đi được." Ông ký nháy vào góc. "Phần căn hộ, tôi sẽ trao đổi thêm. Khả năng cao tách ra."
Thái đáp: "Dạ."
Nam không nhìn lên ngay. "Còn ghi chú riêng của em, giữ đó. Khi khách tới, nhắc tôi đối chiếu bản gốc."
"Vâng."
Cô quay ra, đóng cửa nhẹ. Cảm giác hoàn thành một việc đúng hạn thường không lớn, nhưng rất chắc. Cả buổi sáng, cô làm đúng phần việc của một người mới: rà, nghi, cắt nghi ngờ xuống vừa đủ, để hồ sơ còn đi tiếp.
Bàn làm việc trước mặt đã gọn hơn lúc đầu. Tập hồ sơ Hân - Phúc được cột lại bằng dây giấy, đặt sang khay bên phải. Chỉ còn sổ tay vẫn mở ở trang sáng nay. Ở mép dưới trang, dòng chữ bút chì nhỏ đến mức tưởng sắp chìm vào giấy:
"12/3 - 17/3. Chữ ký P trùng nhịp."
Thái đưa ngón tay miết nhẹ qua dòng ghi chú, không xóa, cũng không tô đậm thêm.
Ngoài cửa kính, nắng gần trưa đổ xuống Trần Phú, làm vạch sáng trên mặt bàn dịch dần đến góc sổ. Văn phòng phía ngoài vẫn đều đều tiếng máy in, tiếng lật giấy, tiếng chị Hồng gọi ai đó về điều khoản sửa chữa. Mọi thứ bình thường đến mức cái bất thường nhỏ kia càng khó gọi tên.
Điện thoại cô sáng lên một lần nữa. Không phải mẹ. Là tin nhắn nội bộ từ Nam, ngắn gọn như cách ông vẫn làm việc:
"Chiều hoặc mai khách có thể đến ký hoàn thiện. Giữ bộ Hân - Phúc ở bàn em. Đừng lẫn."
Thái nhìn dòng chữ ấy vài giây rồi đặt điện thoại xuống. Cô khép sổ tay lại, nhưng trước khi đóng hẳn, mắt vẫn dừng ở ghi chú bút chì mờ kia.
Một buổi sáng bình thường đã xong.
Chỉ là từ lúc này, cô biết mình sẽ chờ ngày đối chiếu bản gốc không còn bình thường như trước nữa.