Thân Chủ Nói Quá Gọn
Trưa đứng lại trên ô kính cửa sổ rồi mới trôi sang đầu giờ chiều. Mẩu giấy in nhiệt vẫn nằm trong bìa nhựa riêng dưới tay Thái. Cô vừa định cất hẳn vào ngăn kéo thì điện thoại nội bộ rung lên. Giọng Nam ở đầu bên kia ngắn như mọi khi: "Khách tới trong hai mươi phút. Phòng họp nhỏ. Em mang bộ Hân - Phúc vào. Bản gốc, phiếu nháp, đừng mang ghi chú riêng." Thái liếc sang chỗ Duy. Duy đang cúi trước màn hình, nghe xong chỉ nhấc mắt, gật một cái rất khẽ như nhắc lại câu đã nói gần trưa: hỏi quy trình, không dọa người. Cô rút mẩu giấy in nhiệt ra khỏi tập bìa, để riêng vào ngăn khóa. Bộ hồ sơ chính được buộc lại gọn, các tờ sắp theo đúng thứ tự cô đã chỉnh. Thói quen chia giấy nháp thành ba cột lại hiện lên trong đầu: điểm ổn, điểm cần xác minh, điểm có thể phải sửa. Hôm qua đến nay, bộ hồ sơ này cứ trôi qua lại giữa cột hai và cột ba, chưa chịu đứng yên. Ngoài kia, chị Hồng đang nói điện thoại với giọng dứt khoát quen thuộc về điều khoản chấm dứt hợp đồng thuê trước hạn. Những câu như "bên anh phải chốt bằng văn bản" với "đừng gọi em để đổi ý miệng" va vào không khí văn phòng gọn gàng, thực tế. Thái bỗng thấy lạ. Cùng là giấy tờ ràng buộc đời người, hồ sơ thuê mặt bằng thường nói thẳng về tiền, về phạt, về ngày bàn giao. Còn hồ sơ ly hôn này thì sạch sẽ quá. Sạch đến mức như đã được lau kỹ trước khi đưa tới. Cô ôm tập hồ sơ sang phòng họp nhỏ. Phòng chỉ đủ một bàn dài, bốn ghế, một bình nước lọc nửa đầy và tấm rèm kéo chưa hết nên nắng còn chéo vào một góc. Nam đã ngồi ở đầu bàn, sơ mi trắng xắn tay, điện thoại úp xuống cạnh cuốn sổ công việc. Hắn không nhìn hồ sơ trước mặt mà nhìn cửa kính mờ ra hành lang, như thể đang canh thời gian chứ không phải người. Thấy Thái vào, hắn nói: "Em ngồi bên phải anh. Ghi bổ sung lời khai. Chỗ nào khách nói mơ hồ, anh sẽ chặn lại. Chỗ nào họ tự nói quá nhiều, em cứ để anh cắt." "Dạ." "Và nhớ một chuyện." Nam kéo tập hồ sơ về phía mình. "Mình không đi tìm chỗ người ta sai để bắt bẻ. Mình chỉ cần biết thứ họ kể có khớp giấy họ nộp không." Thái gật đầu. Cô đã nghe hắn nói kiểu này rồi, nhưng hôm nay câu đó nặng hơn bình thường. Như nhắc cô, cũng như nhắc chính hắn. Ít phút sau, chị hành chính tầng dưới dẫn khách lên. Nguyễn Gia Hân vào trước. Chị khoảng ngoài ba mươi, trang điểm nhẹ, áo sơ mi màu kem, tóc buộc thấp. Dáng đi thẳng, không chậm, tay ôm túi xách như đi gặp ngân hàng hơn là tới văn phòng luật. Trần Hữu Phúc đi sau, cao hơn vợ nửa cái đầu, đeo kính gọng mảnh, sơ mi xanh nhạt cài đến cổ tay. Hai người không đứng gần nhau, nhưng cũng không cố giữ khoảng cách kiểu ghét bỏ. Họ giống hai người đồng nghiệp đến ký biên bản thanh lý hơn là vợ chồng sắp ra tòa. Nam đứng dậy chào, mời ngồi, giới thiệu ngắn: "Đây là Thái, trợ lý pháp lý phụ hồ sơ của anh chị. Hôm nay mình rà lại lời khai và giấy gốc để tránh phải bổ sung nhiều lần khi nộp." Hân mỉm cười vừa phải. "Vâng, bên em cũng muốn làm cho gọn." Phúc chỉ gật đầu. "Anh chị cứ hỏi." Cái chữ "gọn" làm Thái để ý ngay. Không sai. Nhưng đúng quá sớm. Nam mở hồ sơ, giọng đều, công việc: "Trước hết, anh chị cho tôi xem căn cước, đăng ký kết hôn bản gốc, khai sinh cháu và các giấy về căn hộ theo danh mục đã trao đổi." Hân lấy hồ sơ từ túi xách ra trước. Mọi thứ được chia sẵn bằng bìa trong, dán giấy nhớ nhỏ ở góc. Phúc bổ sung giấy xe và bản sao kê tiết kiệm. Không ai lúng túng tìm giấy, không ai hỏi lại nộp cái nào trước. Bộ bản gốc đi ra bàn gọn đến mức Thái có cảm giác họ đã tập qua một lần. Nam nhận từng giấy, kiểm tra thông tin cơ bản, đối chiếu số với bản lưu. Hắn không vội. Mỗi điểm khớp, hắn chỉ gạch nhẹ bằng bút. Thái ngồi cạnh, ghi các mốc phát sinh thêm. Cô chờ sự bất cẩn đầu tiên kiểu người thường hay có: quên ngày, nhầm chỗ, chen cảm xúc vào chỗ không cần. Nhưng chưa có. Nam đặt giấy đăng ký kết hôn xuống. "Về tình trạng hôn nhân hiện tại, anh chị trình bày lại ngắn gọn giúp tôi. Thời điểm bắt đầu ly thân trên thực tế." Hân trả lời gần như ngay lập tức: "Bọn em mâu thuẫn kéo dài từ cuối năm ngoái, chủ yếu về cách quản lý tài chính và việc chăm con. Từ đầu tháng ba năm nay thì thống nhất sống ly thân trong cùng căn hộ, mỗi người một phòng, sinh hoạt riêng, chỉ phối hợp những việc liên quan cháu." Thái ngẩng lên. Câu trả lời quá tròn. Nó gom đủ "mâu thuẫn kéo dài", "ly thân trên thực tế", "cùng căn hộ nhưng sinh hoạt riêng". Đúng y những điểm một bộ hồ sơ thuận tình hay cần làm rõ khi tòa soi chuyện có thật sự tự nguyện và đã không còn đời sống chung hay chưa. Nam không biểu lộ gì. Hắn hỏi tiếp: "Từ đầu tháng ba là ngày nào?" Hân hơi dừng một nhịp. "Khoảng mùng ba, mùng bốn." Phúc nói chen vào, không nhìn vợ: "Sau buổi họp phụ huynh của bé. Hôm đó về nhà có nói chuyện." Một chi tiết sống hơn, nhưng rồi anh ta thêm ngay: "Từ đó tụi em không còn quan hệ vợ chồng theo đúng nghĩa nữa." Thái cúi xuống ghi, đầu bút chì khựng lại nửa giây. "Theo đúng nghĩa" là loại chữ người ta hay nghe từ tư vấn viên, từ mẫu đơn, từ lời dặn phải nhấn vào việc hôn nhân đã đổ vỡ thực chất. Người bình thường có thể nói vậy, nhưng khi cả buổi nói chuyện đi quá thẳng vào những điểm tòa quan tâm, sự tự nhiên lại mỏng đi. Nam lật một trang. "Người trực tiếp chăm cháu hiện nay?" Hân đáp: "Em. Từ trước đến nay việc học, đưa đón và sinh hoạt của cháu chủ yếu do em đảm nhận. Anh Phúc vẫn thăm nom, chi trả và có trách nhiệm với con." Phúc gật. "Anh đồng ý để mẹ cháu nuôi. Anh cấp dưỡng hàng tháng. Con số như đã thống nhất." "Như đã thống nhất" cũng là câu có thể có, nhưng nó cắt sạch mọi lấn cấn đời thật. Nam hỏi đến trường của đứa trẻ, giờ đón, ai đưa đi học sáng, ai đón chiều, học phí mỗi tháng bao nhiêu. Đến đây lời đáp mới có chút người hơn. Hân nhớ tên cô giáo chủ nhiệm trước rồi tự sửa sang tên cô hiện tại. Phúc nói mình thường đón con chiều thứ ba và thứ năm nếu không đi công tác. Khi nói đến việc con sợ ngủ một mình mấy tuần đầu, giọng Hân chùng xuống lần đầu tiên. Thái ghi rất nhanh. Cái chùng giọng đó thật. Thành ra những phần quá gọn trước đó lại càng lộ. Nam chờ vài giây rồi mới chuyển: "Khoản cấp dưỡng. Trong đơn mình để mức cố định mỗi tháng, chuyển ngày năm hàng tháng, không kèm câu 'tùy điều kiện thực tế' nữa. Anh chị vẫn giữ như vậy?" "Vâng." Hân nói. "Đúng." Phúc nói tiếp. "Anh chuyển khoản. Nếu phát sinh học thêm hay viện phí thì trao đổi riêng." Nam gật, nhưng hỏi luôn: "Trao đổi riêng thế nào? Nhắn tin? Chuyển thêm? Hay mỗi bên tự chịu một phần?" Phúc đáp lần này chậm hơn: "Nếu có phát sinh lớn thì Hân báo, anh chuyển thêm." Hân không nhìn sang chồng, chỉ thêm vào: "Mấy khoản đó giờ vẫn vậy." Nam chốt: "Tôi hỏi để câu chữ trong đơn không quá lỏng. Sau này thi hành cho dễ." Đó là chỗ hắn làm nghề hơn người mới. Chỉ một câu, vừa hợp thủ tục, vừa không làm khách thấy mình bị soi. Thái nhận ra sự khác biệt rõ ràng giữa cô và Nam nằm ở đây: cô nghe thấy cái lệch, còn hắn biết đặt cái lệch vào một câu hỏi vô hại. Hắn chuyển sang tài sản. "Về căn hộ trên đường Nguyễn Văn Linh. Trong hồ sơ anh chị có thỏa thuận giao cho chị Hân sử dụng, còn anh Phúc nhận phần chênh qua khoản tiết kiệm và xe. Tuy nhiên, cách thể hiện hiện tại dễ khiến tòa yêu cầu làm rõ thêm. Hôm trước tôi đã trao đổi sơ bộ: có thể tách yêu cầu tài sản ra sau, để phần thuận tình đi trước. Anh chị suy nghĩ thế nào?" Lần này, cả hai cùng im một nhịp. Không dài, nhưng đủ để Thái ngước lên. Phúc đan tay, nhìn thẳng Nam. "Nếu tách, thủ tục ly hôn sẽ nhanh hơn đúng không anh?" "Thường là vậy. Khi phần con chung, tự nguyện ly hôn, cấp dưỡng đã rõ." Hân hỏi ngay sau đó, giọng nhẹ nhưng rất chính xác vào điểm cần biết: "Nếu tách thì bản thỏa thuận tài sản hiện tại có ảnh hưởng gì không? Có cần rút khỏi bộ hồ sơ đang nộp không?" Thái cảm thấy da gáy mình căng lên một chút. Đó không phải câu hỏi lạ. Nhưng nó là câu hỏi của người đã được giải thích về rủi ro hồ sơ, hiểu một văn bản trong bộ nộp có thể kéo theo nghĩa vụ giải trình gì, và muốn biết nên giữ hay rút để tránh vướng. Nhiều thân chủ thông thường sẽ hỏi "có rắc rối không", "có tốn thêm tiền không", "bao lâu xong". Hân hỏi đúng vào vị trí của tờ giấy. Nam ngả lưng ghế một chút. "Nếu tách, tốt nhất phần nộp lần này chỉ giữ những giấy cần cho thuận tình ly hôn và con chung. Tài sản để thành việc riêng, hoặc ghi nhận là tự thỏa thuận, chưa yêu cầu tòa giải quyết trong đợt này. Như vậy gọn hơn." Phúc nói ngay: "Vậy làm theo hướng đó." Nhanh quá, Thái nghĩ. Nhanh như thể quyết định này đã được cân từ trước. Nam không để lộ gì, chỉ tiếp: "Tôi cần anh chị kể lại giúp tôi quá trình lập bộ hồ sơ hiện có. Ai soạn trước, ai in, ai gom bản để gửi sang văn phòng?" Câu hỏi đến rất bình thường, đúng kiểu hoàn thiện thủ tục. Nhưng Thái vẫn cảm giác bàn tay mình siết bút chặt hơn. Hân là người trả lời. Cô nói không vấp: "Phần đơn ban đầu em tìm mẫu, điền thông tin cơ bản. Sau đó có chỉnh sửa vài chỗ theo góp ý để rõ ý hơn. Mấy giấy tài sản thì em với anh Phúc thống nhất nội dung, rồi in ra ký. Xong em gom lại thành một bìa, nhờ người quen đem qua văn phòng hôm trước vì chiều đó em bận." "Người quen nào?" Nam hỏi. "Một anh làm cùng tòa soạn cũ của em." Hân đáp. "Anh ấy tiện đường." Thái ngẩng lên nhanh hơn lần này. Tòa soạn. Chị Hân làm báo? Trong hồ sơ đầu vào không có dòng nghề nghiệp ghi rõ ngoài chỗ công tác hiện tại là truyền thông nội bộ cho một doanh nghiệp du lịch. "Tòa soạn cũ" là chi tiết mới. Nam chỉ "ừ" một tiếng, như chưa thấy gì đặc biệt. "Ai chỉnh sửa câu chữ trong đơn?" Hân mỉm cười rất mỏng. "Có tham khảo bạn bè từng làm thủ tục. Chủ yếu để khỏi thiếu ý." "Bạn bè làm nghề luật?" "Không hẳn." Hân đáp xong rồi mới thêm, "Có người từng trải qua thủ tục tương tự, nên biết tòa hay hỏi gì." Cách trả lời không phải né hoàn toàn. Nó chỉ nhả ra đúng lượng đủ dùng, rồi dừng. Nam gật đầu, không ép thêm. Hắn chuyển sang phần thỏa thuận ngày mười hai tháng ba. "Bản thỏa thuận tài sản này được ký ở đâu?" "Ở nhà." Phúc đáp. "Buổi nào?" "Buổi tối." Anh ta trả lời. "Tối ngày mười hai?" "Đúng." Nam nhìn sang Hân. "Chị nhớ vậy chứ?" Hân gật. "Sau khi con ngủ." "Thỏa thuận viết tay trước rồi đánh máy lại, hay in hẳn rồi ký?" Hân hơi nghiêng đầu như nhớ lại. "Đã đánh máy sẵn." "Ai đánh máy?" Lần này Hân không đáp ngay. Phúc nói trước: "Một người quen hỗ trợ trình bày cho gọn." Thái viết xuống chữ "trình bày". Không phải "soạn". Không phải "làm hộ". Chọn chữ cẩn thận. Nam hỏi tiếp, giọng vẫn đều: "Người quen đó có mặt khi ký không?" "Không." Phúc đáp. "Còn phụ lục ngày mười bảy?" "Ngày đó bọn em bổ sung vài dòng cho khớp với phương án đang thống nhất." Hân nói. "Cũng ký ở nhà." "Cùng thời điểm với đơn thuận tình?" "Khoảng gần nhau." Hân đáp. "Khoảng gần nhau" là câu mềm. Thái nghe thấy ngay. Khi lời kể trước giờ quá tròn, sự mềm đột ngột thành điểm nổi. Nam nhấc mắt khỏi hồ sơ. "Gần nhau là cùng buổi, hay khác buổi?" Phúc đẩy gọng kính. "Cùng chiều tối." "Trước hay sau khi ra ngân hàng?" Nam hỏi rất tự nhiên, như chỉ tiện đối chiếu sao kê tiết kiệm đặt bên cạnh. Cả bàn lặng đi nửa nhịp. Rất ngắn thôi. Người ngoài có thể bỏ qua. Nhưng Thái nhìn thấy rõ hai chuyện: ánh mắt Hân chớp sang chồng một cái, và ngón cái của Phúc miết lên mép căn cước đang đặt trên bàn. Phúc hỏi lại: "Ngân hàng nào anh?" Nam chỉ vào bản sao kê tiết kiệm. "Bản này có phát sinh in lại, nên tôi hỏi để xếp thứ tự giấy cho đúng. Không quan trọng." Hân là người cứu câu trả lời: "Hôm đó anh Phúc có ghé ngân hàng. Em không nhớ trước hay sau lúc ký. Chắc cùng ngày nên giấy mới để lẫn." Giọng cô vẫn ổn. Không hoảng. Nhưng lần đầu tiên câu chữ mất cái mượt ban đầu. "Chắc", "không nhớ", "nên". Ba chữ đó khiến Thái thở nhẹ ra trong đầu, không phải vì bắt được gì, mà vì cuối cùng câu chuyện cũng có chỗ gồ. Nam chỉ gật rồi ghi một dòng ngắn. Hắn không khai thác tiếp mẩu giấy lẫn. Không hỏi đã kẹp vào thế nào. Không hỏi ai xếp hồ sơ. Hắn để khoảng lặng trôi qua rồi chuyển hướng ngay, như thể điểm đó chỉ là việc văn thư. "Về nơi ở hiện tại. Dù anh chị ly thân trong cùng căn hộ, tòa có thể hỏi thêm cách sinh hoạt. Anh chị mô tả thực tế ngắn gọn giúp tôi." Lần này Phúc nói nhiều hơn. Anh ta kể mỗi người ở một phòng, bữa tối nếu có con thì ngồi cùng bàn, cuối tuần thay phiên đưa con đi học thêm. Càng về sau, lời anh càng giống báo cáo cân đối: không tố, không kể tội, không nhắc một cuộc cãi vã cụ thể nào. Hân cũng vậy. Khi Nam hỏi "mâu thuẫn bắt đầu từ lúc nào", chị không kể một sự kiện, chỉ nói "tích tụ lâu, nhận thấy không còn mục tiêu sống chung". Một câu gọn, hợp hồ sơ, gần như không có máu thịt. Thái chợt nhớ năm mười ba tuổi, mẹ cô không hề nói "mục tiêu sống chung". Mẹ chỉ bảo: "Bữa ni ba con ăn cơm ngoài rồi." Rồi một tuần sau là câu: "Tối ni ai về trễ thì tự hâm canh." Hôn nhân nứt ra ngoài đời không đi theo câu chữ đẹp. Nó đi qua chén bát, giờ giấc, cửa phòng đóng mạnh, và những việc nhỏ không ai muốn gọi tên. Chính vì thế, hai con người trước mặt càng nói đúng, cô càng khó yên. Nhưng Thái không để ký ức kéo dài. Cô hạ mắt, tiếp tục ghi. Buổi làm việc trôi thêm gần bốn mươi phút. Nam rà từng mục cần cho tòa: tự nguyện ly hôn, con chung, cấp dưỡng, nơi ở, giấy tờ gốc. Hắn cắt bớt phần rườm, giữ lại phần dùng được. Có lúc hắn hỏi một câu rất đời thường để thử độ thật của người nói. "Cháu đang ngủ với ai?" "Với em." Hân đáp ngay. "Phòng nào gần ban công?" Hân khựng nửa giây rồi nói: "Phòng của con. Trước đây tụi em ở phòng trong." Một nửa giây ấy nhỏ đến mức nếu không chú ý sẽ trôi đi. Thái ghi cả nó vào trí nhớ chứ không vào sổ. Khi các mục chính đã xong, Nam xếp gọn giấy tờ rồi nói: "Hướng của tôi vẫn là nộp phần thuận tình và con chung trước. Tài sản tạm không đưa vào đợt này. Chiều nay văn phòng chỉnh lại bộ đơn, gửi anh chị kiểm tra lần cuối. Anh chị đọc kỹ, nhất là phần thời điểm ly thân và cấp dưỡng." Hân gật. "Vâng. Bọn em mong làm nhanh, êm." Phúc hỏi: "Nếu tòa gọi riêng từng người, tụi em có cần lưu ý gì không anh?" Câu này làm Thái nhìn hẳn lên. Nam thì không. Hắn đáp rất bình thản: "Không cần học gì cả. Tòa hỏi sao, anh chị nói đúng thực tế vậy. Chỉ cần thống nhất ở chỗ đã thống nhất, còn chỗ nào không nhớ rõ thì nói không nhớ rõ. Đừng cố làm tròn câu." Một thoáng, khóe miệng Hân cứng lại. Không nhiều. Nhưng đủ để Thái nhận ra câu nói ấy đã chạm đúng chỗ. Nam đứng lên, kết thúc buổi gặp đúng nhịp. Hắn không níu thêm một câu xã giao thừa. Thái cũng đứng, nhận lại bản gốc, kiểm đếm đủ tờ rồi tiễn khách ra cửa phòng họp. Ở ngưỡng cửa, Hân quay sang cô, nụ cười lịch sự trở lại. "Em ghi nhanh thật." "Em quen tay thôi ạ." Thái đáp. Hân nhìn tập hồ sơ trong tay cô thêm một giây rồi nói như thuận miệng: "Hồ sơ kiểu này, nếu không có người chỉ chỗ cần nói, người thường dễ rối lắm." Nói xong, chị như nhận ra mình vừa thừa một chữ, bèn cười nhẹ. "Ý chị là lên tòa ai cũng hồi hộp." "Vâng." Thái chỉ đáp vậy. Phúc đã đi trước ra hành lang. Hân theo sau. Cửa thang máy khép lại, để lại hành lang im và mùi nước hoa rất nhạt. Thái đứng yên thêm một lúc rồi quay vào phòng họp. Nam vẫn chưa ra. Hắn đang xem lại các ghi chép ngắn của mình, đầu bút gõ một nhịp lên mép bàn. "Nghe ra gì?" hắn hỏi, không ngẩng đầu. Thái đặt tập hồ sơ xuống, cân nhắc đúng mức. "Em chưa nghĩ họ nói dối toàn bộ. Nhưng có người đã dặn họ cách kể.